Δώδεκα χρόνια (το άρθρο γράφτηκε το 2012) μετά την πτώχευση της 3dfx Interactive, δημιουργού των καρτών Voodoo, γίνεται αναδρομή στο τέλος του ιστορικού γίγαντα του PC gaming και την αφομοίωσή του από την Nvidia. Το άρθρο εστιάζει στη θλιβερή επέτειο του τέλους μιας εταιρείας που σφράγισε μια ολόκληρη εποχή.

Η 15η Δεκεμβρίου ήταν μια μαύρη μέρα, τόσο για τη βιομηχανία των γραφικών όσο και για κάθε gamer ξεχωριστά. Ήταν το τέλος μιας ολόκληρης εποχής. Οι νεότεροι σε ηλικία αναγνώστες μας ίσως έχουν ακούσει μόνο φήμες και αστικούς θρύλους, αφού τα 12 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει είναι τα διπλάσια από τα συνολικά χρόνια που η εταιρεία έμεινε ζωντανή. Η διάρκεια ζωής της κράτησε μόλις έξι χρόνια, από το 1994 μέχρι το 2000. Κι όμως, η ιστορία της απόλυτης επιτυχίας της 3Dfx (με το «D» κεφαλαίο στην αρχή) ξεκινά το 1996 με την παρουσίαση μιας κάρτας γραφικών που έμελλε να αλλάξει τον κόσμο: της θρυλικής Voodoo. Μέσα σε μία και μόνο νύχτα, αυτή η μικρή εταιρεία μεταμορφώθηκε στον απόλυτο ηγέτη της αγοράς.

Το αρχικό λογότυπο της εταιρείας

Αυτό το θαύμα συνέβη για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, γιατί ένα πραγματικά εξαιρετικό προϊόν κυκλοφόρησε σε απόλυτα λογική τιμή. Δεύτερον –και κυριότερο– διότι το προϊόν αυτό ήταν μια καθαρή επανάσταση. Με την πρώτη Voodoo, έναν τρισδιάστατο επιταχυντή (3D accelerator) που σχεδιάστηκε για να λειτουργεί παράλληλα με τις απλές 2D κάρτες της εποχής, η 3dfx άνοιξε διάπλατα τον δρόμο για τις σύγχρονες κάρτες γραφικών. Για πρώτη φορά στην ιστορία, η hardware επιτάχυνση πολυγώνων και η απόδοση ζωντανών υφών (textures) έγιναν προσβάσιμες στους gamers. Με μια Voodoo κρυμμένη στο κουτί, ένας ταπεινός Pentium 133 μεταμορφωνόταν σε μια πανίσχυρη παιχνιδομηχανή της εποχής.

Το λογότυπο του 1999, με μικρό d

Χάρη στο θρυλικό «Glide», ένα API (application programming interface) που αναπτύχθηκε αποκλειστικά για τη Voodoo, η κάρτα αγκαλιάστηκε αμέσως από τη συντριπτική πλειοψηφία των εταιρειών ανάπτυξης παιχνιδιών. Παλαιότεροι, αγαπημένοι τίτλοι αναβαθμίστηκαν ριζικά με ειδικά «3dfx patches» και όχι μόνο έτρεχαν αστραπιαία, αλλά απέκτησαν μια πρωτόγνωρη, μαγική ομορφιά στα γραφικά τους. Μάλιστα, υπήρχαν παιχνίδια όπως το Gex 3D και το Pandemonium 2, τα οποία αρνούνταν πεισματικά ακόμα και να ξεκινήσουν, αν δεν εντόπιζαν μια Voodoo εγκατεστημένη στο σύστημα. Φυσικά, αυτή η απόλυτη κυριαρχία οφειλόταν και στο γεγονός ότι ο ανταγωνισμός της εποχής (βλέπε Nvidia, S3, Matrox, ATi) αδυνατούσε να παρουσιάσει οτιδήποτε ικανό να κοιτάξει τη Voodoo στα μάτια.

Diamond Monster 3D με Voodoo 1

Σύντομα, όμως, το ακλόνητο μονοπώλιο της 3dfx άρχισε να εμφανίζει τις πρώτες του ανησυχητικές ρωγμές. Οι ανταγωνιστές ξύπνησαν και άρχισαν να σχεδιάζουν τα δικά τους 3D τσιπ, διεκδικώντας με πάθος ένα μερίδιο από την πίτα της αγοράς. Η μεγάλη απειλή ήρθε τελικά από την Nvidia με την κυκλοφορία του Riva TNT, ενός πραγματικά υπολογίσιμου «παίκτη». Αν και το νέο αυτό τσιπ δεν εκπλήρωσε απόλυτα τις υψηλές προσδοκίες της Nvidia, έφερε στο τραπέζι σπουδαία χαρακτηριστικά, όπως η πρωτοποριακή υποστήριξη 32-bit χρώματος. Γύρω στο 1998, το TNT κατάφερε να κοιτάξει στα μάτια τη θρυλική Voodoo 2, με την προϋπόθεση όμως ότι το παιχνίδι χρησιμοποιούσε το Direct3D API της Microsoft. Παρόλα αυτά, η 3dfx διατήρησε την πρωτοκαθεδρία της. Το μυστικό της όπλο παρέμενε το πανίσχυρο Glide API, αλλά και η τεχνολογία SLI (Scan Line Interleaving) – ένα θαύμα της μηχανικής που επέτρεπε σε δύο κάρτες να ενώσουν τις δυνάμεις τους, προσφέροντας αξεπέραστη ταχύτητα, αλλά με ένα πανάκριβο, απαγορευτικό κόστος για τους περισσότερους.

Κάρτες STB Blackmagic 3D με Voodoo 2 σε διάταξη SLI

Στα τέλη του 1998, η 3dfx παίρνει μια μοιραία απόφαση: εξαγοράζει την αμερικανική εταιρεία STB Systems, έναν γνωστό κατασκευαστή καρτών γραφικών, έναντι του αστρονομικού ποσού των 140 εκατομμυρίων δολαρίων. Στόχος της ήταν να παράγει πλέον αποκλειστικά τις δικές της κάρτες γραφικών. Η κίνηση αυτή, όμως, αποδείχθηκε μια ανοιχτή κήρυξη πολέμου προς τους μέχρι τότε πιστούς συμμάχους της, όπως η Creative Labs και η Diamond Multimedia, οι οποίες εξοργίστηκαν με αυτή την εξέλιξη. Μέσα σε μια στιγμή, η 3dfx έχασε δύο από τις μεγαλύτερες πηγές εσόδων της και ένα τεράστιο μερίδιο αγοράς, το οποίο προσφέρθηκε στο πιάτο της Nvidia. Η εξαγορά της STB θεωρείται, όχι άδικα, το πρώτο μεγάλο καρφί στο φέρετρο της εταιρείας.

Το 1999, σε μια προσπάθεια αναγέννησης, η 3dfx αλλάζει το λογότυπό της και ρίχνει στη μάχη το Voodoo 3. Το νέο τσιπ είναι ομολογουμένως ταχύτατο, αλλά κουβαλάει μια σημαντική έλλειψη: δεν υποστηρίζει σύγχρονα χαρακτηριστικά, όπως το χρώμα 32-bit ή υφές (textures) μεγαλύτερες από 256 x 256 texels. Στον αντίποδα, το νέο Riva TNT 2 της Nvidia όχι μόνο διαθέτει όλα αυτά τα όπλα, αλλά κοιτάζει στα ίσια το Voodoo 3 σε καθαρές επιδόσεις. Στην πραγματικότητα, βέβαια, αυτά τα «μοντέρνα» χαρακτηριστικά ήταν σχεδόν άχρηστα εκείνη την εποχή. Η ενεργοποίηση των 32-bit έριχνε τα frames (fps) στο μισό, προσφέροντας ελάχιστη οπτική διαφορά. Η 3dfx είχε απαντήσει πανέξυπνα με μια τεχνική rendering στα 22-bit, πετυχαίνοντας την ίδια ακριβώς ομορφιά στην εικόνα, αλλά με ασύλληπτα υψηλότερη ταχύτητα! Όμως, η επιθετική διαφημιστική εκστρατεία της Nvidia έκανε πλύση εγκεφάλου στην αγορά. Τα μέσα ενημέρωσης άρχισαν να επικρίνουν άδικα την 3dfx. Η αδυναμία της εταιρείας να υπερασπιστεί και να διαφημίσει τη δική της, ανώτερη τεχνική λύση ήταν ένα ολέθριο σφάλμα που πλήγωσε ανεπανόρθωτα τη φήμη της ως τεχνολογικού ηγέτη.

Voodoo 3 2000 PCI

Το φθινόπωρο του 1999, η Nvidia εξαπέλυσε μια ακόμα ολοκληρωτική επίθεση. Η πρώτη, ιστορική GeForce 256 έσπρωξε τα όρια της τεχνολογίας ακόμα πιο ψηλά, εισάγοντας για πρώτη φορά την τεχνική Hardware T&L (Transform and Lighting). Εν τω μεταξύ, στα άδυτα της 3dfx, τα προβλήματα συσσωρεύονταν επικίνδυνα. Η παρουσίαση της πολυαναμενόμενης σειράς Voodoo 5 αναβαλλόταν συνεχώς, μεταφερόμενη τελικά για τις αρχές του 2000. Το νέο τσιπ (με το προφητικό κωδικό όνομα «Napalm») βασιζόταν ουσιαστικά στην αρχιτεκτονική του Voodoo 3, αλλά έτρεχε σε υψηλότερες ταχύτητες και έφερνε στο προσκήνιο μερικά νέα χαρακτηριστικά.

Όμως ο χρόνος είχε ήδη κυλήσει αμείλικτα εις βάρος της. Η Nvidia είχε προλάβει να παρουσιάσει τη νέα, πανίσχυρη GeForce 2, και η έκδοση GTS (GigaTexel Shader) ξεπερνούσε σχεδόν σε κάθε τομέα τη νέα ναυαρχίδα της 3dfx, τη Voodoo 5 5500. Για ακόμα μία φορά, η 3dfx βρέθηκε στο στόχαστρο της κριτικής για την έλλειψη υποστήριξης του Hardware T&L. Η εταιρεία απάντησε με μια άλλη, δική της τεχνική: το RGSSAA (Rotated Grid Super-Sampling Anti-Aliasing). Ήταν ένα πραγματικό θαύμα, που προσέφερε την πιο κρυστάλλινη και εξαιρετική ποιότητα εικόνας που είχε δει ποτέ η βιομηχανία, αλλά με ένα βαρύ τίμημα: την αισθητή, επώδυνη πτώση του frame rate. Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά τα τεχνολογικά αδιέξοδα, ήρθε το τελειωτικό χτύπημα: η πλήρης αδυναμία των εργοστασίων της εταιρείας να εφοδιάσουν επαρκώς την αγορά με τις νέες κάρτες, αφήνοντας τα ράφια των καταστημάτων άδεια και τους πιστούς οπαδούς της απογοητευμένους.

Voodoo 5500 AGP

​

Ως μοιραίο αποτέλεσμα όλων αυτών των λαθών, η 3dfx άρχισε να αιμορραγεί οικονομικά, καταγράφοντας ζημίες πολλών εκατομμυρίων δολαρίων για αρκετά συνεχόμενα τρίμηνα. Στην απεγνωσμένη προσπάθειά της να κρατηθεί στη ζωή, η διοίκηση αναγκάστηκε να πάρει δραστικά μέτρα μείωσης του λειτουργικού κόστους – μέτρα που δυστυχώς χτύπησαν και το τμήμα έρευνας και ανάπτυξης. Εκεί, οι εναπομείναντες υπάλληλοι εργάζονταν νυχθημερόν, με λιγοστούς πόρους, πάνω σε δύο φιλόδοξα project: σε μια ολοκαίνουργια, επαναστατική αρχιτεκτονική με το όνομα Rampage, και στην πολυαναμενόμενη Voodoo 5 6000, την επονομαζόμενη από τους φανατικούς οπαδούς και ως «Θεά» (Goddess).

Όμως, το ρολόι της μοίρας χτυπούσε ήδη αντίστροφα. Τον Νοέμβριο του 2000, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να βρεθούν ρευστά διαθέσιμα, η 3dfx αναγκάστηκε να πουλήσει ένα μέρος των τεχνολογιών της στην Quantum3D, μια εταιρεία κατασκευής στρατιωτικών προσομοιωτών. Το μεγαλειώδες σχέδιο της Voodoo 5 6000 εγκαταλείφθηκε οριστικά πριν προλάβει να φτάσει στα ράφια των καταστημάτων. Από δοκιμές, όμως, που έγιναν χρόνια αργότερα σε ελάχιστες πρωτότυπες κάρτες που διασώθηκαν, αποδείχθηκε το μέγεθος της τραγωδίας: η «Θεά» ήταν ένα πραγματικό τέρας επιδόσεων. Ξεπερνούσε με ευκολία την GeForce 2 Ultra και τη Radeon 7500, τις δύο ταχύτερες κάρτες εκείνης της εποχής, ενώ σε συνθήκες βαριάς επεξεργασίας, κοίταζε στα μάτια ακόμα και την επόμενη γενιά, τη θρυλική GeForce 3! Ήταν το κύκνειο άσμα ενός γίγαντα που λύγισε, αφήνοντας πίσω του μόνο αναμνήσεις και αναπάντητα «αν».

Voodoo 5 6000

​

Ωστόσο, η «Θεά» δεν έμελλε να είναι η τελευταία κάρτα που βγήκε από τα μυστικά εργαστήρια της 3dfx. Πίσω από τις κλειστές πόρτες, υπήρχαν ήδη δύο πρωτότυπα της πολυαναμενόμενης Rampage, εκ των οποίων το ένα ήταν λειτουργικό – με την έννοια ότι μπορούσε να δώσει σήμα εικόνας στην οθόνη. Σύμφωνα με τα αρχικά σχέδια, το κορυφαίο μοντέλο, που θα ονομαζόταν Specter 3000 (καθώς το όνομα Voodoo σχεδιαζόταν να εγκαταλειφθεί οριστικά), θα διέθετε διπλή GPU, πλήρη υποστήριξη για το DirectX 8, και ένα πρωτοποριακό τσιπ γεωμετρίας με το όνομα «SAGE». Ήταν γεμάτο με τεχνολογικά χαρακτηριστικά που η ATi και η Nvidia κατάφεραν να ενσωματώσουν στα δικά τους προϊόντα αρκετά χρόνια αργότερα. Δυστυχώς, όμως, η μοίρα δεν πρόλαβε: το πρωτότυπο που διασώθηκε ήταν απλώς μια βασική έκδοση με μία μόνο GPU, χαμηλή ταχύτητα ρολογιού και οδηγούς (drivers) σε πρώιμο στάδιο Pre-Alpha.

Η κλεψύδρα άδειασε οριστικά στις 15 Δεκεμβρίου 2000, όταν η 3dfx αναγκάστηκε να ανακοινώσει το επίσημο, πικρό τέλος της. Ο μεγαλύτερος και πιο αμείλικτος ανταγωνιστής της, η Nvidia, απέκτησε το σύνολο των πνευματικών της δικαιωμάτων, όλες τις πατέντες, τις τεχνολογίες, αλλά και την ίδια την “καρδιά” της τεχνολογικής της υπεροχής: τους μηχανικούς της. Με αυτή την κίνηση ματ, η Nvidia δεν κατάφερε μόνο να εξαφανίσει από τον χάρτη τον κυριότερο αντίπαλό της, αλλά και να θωρακιστεί νομικά, αποφεύγοντας δεκάδες δαπανηρές αγωγές για παραβιάσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που της είχε κάνει η 3dfx.

Μια ολόκληρη εποχή ρομαντισμού και επανάστασης στο PC gaming είχε μόλις σβήσει για πάντα.

3dfx, σε ευχαριστούμε για όλα!

Σας ευχαριστώ που διαβάσατε το άρθρο μου! Αν σας άρεσε κοινοποιήστε το ή γράψτε τα σχόλια σας!